Donderdag 19 november 2026 18+ · Speel bewust

De PC in Franeker: kaatsen, de Friese sport met traditie

Kaatsbal op het gras van een kaatsveld op het Friese platteland

De PC in Franeker is het belangrijkste kaatstoernooi ter wereld. Het wordt al sinds het midden van de negentiende eeuw elk jaar gespeeld op de vijfde woensdag na 30 juni, op het Sjûkelân in Franeker. Zestien parturen van drie kaatsers strijden om de eer; de beste speler krijgt de zilveren bal. Kaatsen is vooral in Friesland populair.

PC kaatsen in het kort

Toernooi PC (Permanente Commissie der Franeker Kaatspartij)
Plaats Sjûkelân, Franeker (Friesland)
Datum Vijfde woensdag na 30 juni
Deelnemers 16 parturen van 3 kaatsers
Prijs Zilveren bal voor de beste speler (koningsbal)
Niet gespeeld 1859, 1866, 1943, 1944, 2020

Nederland is een sportland bij uitstek. De meeste Nederlanders beoefenen ook een sport. Dit wordt vaak gedaan in wedstrijdverband maar ook wel vaak recreatief. De populairste sport is natuurlijk voetbal gevolgd door tennis. Nummer drie op die lijst is sportvissen, en wellicht had je die niet zo hoog verwacht. Zo zijn er ook sporten die in ons land echt regionaal worden beoefend. We denken dan al snel aan het klootschieten wat voornamelijk in Twente gespeeld wordt. En dan mogen we zeker het kaatsen in Friesland niet vergeten. Elk jaar worden daar de toernooien onder grote belangstelling gespeeld. In dit artikel willen we even stil staan bij het PC in Franeker. Wat komt daar allemaal bij kijken.

Feitenkaart PC Franeker: zestien parturen van drie kaatsers, meer dan 160 edities sinds de negentiende eeuw en het belangrijkste kaatstoernooi van Friesland

Belangrijkste wedstrijd

De PC is het belangrijkste kaatstoernooi van het jaar. De letters PC staan voor Permanente Commissie der Franeker Kaatspartij. Hieraan kun je eigenlijk al wel zien dat het een toernooi is waar de nodige traditie in ere worden gehouden. Het is met afstand de oudste sportklassieker die ons land rijk is. Varianten van het kaatsspel bestaan in meer landen, maar de regels verschillen nogal. Maar laten we eerst eens gaan kijken hoe het ooit allemaal is begonnen.

De historie van het PC kaatsen

De traditie is dat het PC toernooi altijd op de vijfde woensdag na 30 juni wordt gehouden. Al sinds 1856 wordt het gehouden op het Sternse Slotland. In de volksmond heet dat ook wel Sjûkelân en dat is het kaatsveld van Franeker. Aan dit toernooi doen 16 teams ook wel parturen genoemd van drie personen mee. Ook volgens traditie wordt de wedstrijd rechtstreeks uitgezonden door Omrop Fryslân. Maar het PC toernooi had ook al een voorganger, de Franeker balkaatsersdag. De kasteleins van de kroegen organiseerden dit toernooi al voor 1854. Het alleroudste wat bekend is van het kaatsen dateert al van zo’n drie eeuwen geleden. Het schijnt dat die oorsprong zo ligt tussen 1675 en 1700. Al sinds mensenheugenis worden de verschillende tradities gehandhaafd. Sponsornamen zal je niet vinden op de Sjûkelân. De beste speler van het winnende partuur krijgt van de voorzitter van de PC de zilveren bal omgehangen.

Hoge hoed en jacquet

Volgens de traditie loopt het vijfkoppige bestuur van de PC in jacquet en met een hoge hoed. Voor aanvang van het toernooi is het de traditie dat de voorzitter een feestrede van ongeveer een uur uitspreekt. De toespraak vindt plaats in de Korenbeurs. De winnaars van de vorige editie worden per koets naar het toernooiveld gereden. Natuurlijk loopt dan het Stedelijk Muziekkorps Harmonie voorop. Ook deze traditie wordt al zo’n 150 jaar gedaan want zo oud is het muziekkorps al. Duizenden toeschouwers begeleiden de winnaars van het vorige jaar en het muziekkorps naar het toernooiveld. De voorzitter opent het toernooi traditioneel met de woorden “It giet los”. In 1859 ging het toernooi niet door vanwege een pokkenepidemie en in 1866 vanwege een cholera epidemie. Ook in 1943 en 1944 ging het niet door toen was de Tweede Wereldoorlog de reden.

Recordwinnaars

Net zoals bij alle andere sporten heb je ook bij het PC Kaatsen recordwinnaars. Taede Zijlstra uit Witmarsum en Jan Reitsma sr. uit Pingjum wonnen het PC toernooi al negen keer. Op de lijst van recordwinnaars staat Piet Jetze Faber uit Vrouwenpolder derde met acht keer winst. Klaas W. Boorsma uit Zweins en Sjirk de Wal uit Dronrijp lukte dat zeven keer. De in 2005 overleden Hotze Schuil werd door de PC in 2005 uitgeroepen tot de “Kaatser van de 20e Eeuw”. Vreemd genoeg werd het toernooi in 1916 en 1917 gewonnen door Belgen. Dit waren ongetwijfeld Belgische vluchtelingen uit de Eerste Wereldoorlog. De succesvolste plaatsen waren Harlingen 37 overwinningen en Arum met 30, Pingjum 26 en Leeuwarden met 25 overwinningen.

De PC in de praktijk

Elk jaar doen er 16 parturen mee. In 2018 was het partuur van Bauke Triemstra, Dylan Drent en Hendrik Kootstra favoriet; Kootstra had een jaar eerder de zilveren bal omgehangen gekregen. In 2020 ging de PC niet door vanwege het coronavirus. Ook traditie: de wedstrijden beginnen om 09.30 uur. De PC wordt dus traditioneel op de woensdag gespeeld. Maar er vinden in de zogenaamde “Keatswike” ook andere wedstrijden plaats. Uit heel Europa zijn kaatsspelers te gast in Franeker.

Hoe werkt kaatsen?

Kaatsen is een balspel tussen twee parturen van meestal drie spelers. De ene partij slaat de bal met de hand (in een kaatshandschoen) op vanaf de opslagplaats, de andere partij probeert hem vanuit het perk terug te slaan. Waar de bal tot stilstand komt of wordt gestopt, wordt een ‘kaats’ gemarkeerd. De telling lijkt op die van tennis: 2, 4, 6 en spel (een ‘eerst’). Wie als eerste het vereiste aantal eersten haalt, wint de partij.

Waar wordt kaatsen gespeeld?

Kaatsen is vooral in Friesland populair; het wordt daar wel de Friese nationale sport genoemd. Vrijwel elk dorp heeft een kaatsveld en in de zomer zijn er vele partijen. De sport is georganiseerd in de Koninklijke Nederlandse Kaatsbond (KNKB). De PC in Franeker is het belangrijkste toernooi van het jaar.

Lees ook welke sporten wereldwijd het populairst zijn.

Veelgestelde vragen

In welke provincie is kaatsen populair?

Kaatsen is vooral populair in Friesland. Het wordt daar wel de Friese nationale sport genoemd en bijna elk dorp heeft een kaatsveld.

Waar staat PC voor bij kaatsen?

PC staat voor Permanente Commissie der Franeker Kaatspartij, de organisatie achter het belangrijkste kaatstoernooi.

Wanneer is de PC in Franeker?

Op de vijfde woensdag na 30 juni, dus eind juli of begin augustus.

Wat win je op de PC?

De winnaars schrijven hun naam bij in de lange erelijst; de beste speler van het winnende partuur krijgt de zilveren bal (koningsbal).

Delen

Over Johannes

Johannes is sportschrijver en specialist in Formule 1, darts, voetbal en tafeltennis. Tussen 2016 en 2019 schreef hij ruim 330 artikelen voor Wedstrijd.tips. Hij maakte een groot deel van de portretten in de Eregalerij, met sporters als Leo Beenhakker, Patrick Kluivert, Klaas-Jan Huntelaar, Annemiek van Vleuten, Kimi Räikkönen en Rico Verhoeven. Daarnaast schreef hij over wielrennen, tennis, motorsport en schaatsen, en volgt hij de Olympische Spelen.