Jesse Owens (Oakville, 12 september 1913 – Tucson, 31 maart 1980) was een Amerikaanse atleet die op de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn vier gouden medailles won: op de 100 meter, de 200 meter, het verspringen en de 4×100 meter estafette. Een jaar eerder had hij binnen 45 minuten meerdere wereldrecords verbeterd. Zijn prestaties in nazi-Duitsland maakten hem wereldberoemd, maar thuis kreeg hij nog jarenlang te maken met racisme.
Jesse Owens in het kort
| Volledige naam | James Cleveland Owens |
|---|---|
| Geboren | 12 september 1913, Oakville (Alabama) |
| Overleden | 31 maart 1980, Tucson (Arizona) |
| Onderdelen | sprint en verspringen |
| Olympische Spelen 1936 | 4× goud: 100 m, 200 m, verspringen, 4×100 m |
| Wereldrecord verspringen | 8,13 m (1935), 25 jaar lang het record |
| Onderscheidingen | Presidential Medal of Freedom (1976), Congressional Gold Medal (1990) |
In het rijtje van de grootsten
De atletiek heeft door de jaren heen fantastische sporters voortgebracht. Denk aan Fanny Blankers-Koen, die in 1948 in Londen vier keer olympisch goud won, aan de Fin Paavo Nurmi met negen olympische titels of aan Emil Zátopek, de ‘locomotief’. In dat rijtje hoort ook Jesse Owens, die een imposante loopbaan opbouwde in een moeilijke tijd voor zwarte sporters.

Jeugd
James Cleveland Owens werd op 12 september 1913 geboren in Oakville, Alabama, als jongste van tien kinderen. Zijn vader was pachtboer en zoon van een tot slaaf gemaakte man. Toen hij negen was, verhuisde het gezin naar Cleveland, Ohio. Daar kreeg hij zijn bijnaam: toen hij zich op school voorstelde als ‘J.C.’, verstond een lerares ‘Jesse’. Zijn gymleraar Charles Riley zag een buitengewoon talent in hem. Omdat Owens na schooltijd moest werken, mocht hij ’s ochtends voor school trainen.
Student in Ohio
Owens bleek in veel sporten goed en verschillende universiteiten wilden hem hebben. Hij koos voor Ohio State University. Ook daar kreeg hij te maken met het racisme dat in de Verenigde Staten heel gewoon was. Hij moest buiten de campus wonen, op reis eten en slapen in aparte gelegenheden voor zwarten, en hij kreeg geen studiebeurs, zodat hij naast zijn studie en training moest blijven werken.
45 minuten in Ann Arbor
Zijn meest indrukwekkende prestatie leverde Owens op 25 mei 1935, tijdens de Big Ten-kampioenschappen in Ann Arbor. Binnen ongeveer 45 minuten evenaarde hij het wereldrecord op de 100 yards en verbeterde hij de wereldrecords op het verspringen, de 220 yards en de 220 yards horden, waarbij ook de records op de 200 meter en de 200 meter horden sneuvelden. Met een sprong van 8,13 meter zette hij een wereldrecord neer dat 25 jaar zou blijven staan.
De Spelen van Berlijn
De meeste sportliefhebbers herinneren zich Owens vooral door de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn. Nazi-Duitsland gebruikte de Spelen als propagandamiddel en hoopte de superioriteit van ‘arische’ sporters te laten zien. Owens zette die gedachte op zijn kop. Hij won goud op de 100 meter, de 200 meter, het verspringen en de 4×100 meter estafette. Bij het verspringen kreeg hij, volgens de overlevering, nog een advies van zijn Duitse concurrent Luz Long, met wie hij bevriend raakte. Long won zilver.
Hitler en de handdruk
Volgens een bekend verhaal weigerde Adolf Hitler Owens de hand te schudden. Het lag iets anders: op de eerste wedstrijddag feliciteerde Hitler alleen Duitse en Finse winnaars, waarna het Internationaal Olympisch Comité liet weten dat hij alle winnaars moest feliciteren of geen enkele. Hitler koos voor het laatste. Owens zei later dat hij zich meer stoorde aan het feit dat hij na zijn terugkeer niet werd uitgenodigd in het Witte Huis door president Roosevelt.
Terug in Amerika
Thuis veranderde er weinig. Na een tickertape-parade in New York moest Owens voor zijn eigen huldiging in het Waldorf-Astoria de goederenlift nemen. Direct na de Spelen liet de Amerikaanse atletiekbond (AAU) hem een reeks wedstrijden in Europa lopen. Toen hij uitgeput weigerde om ook nog naar Zweden te reizen, werd hij geschorst. Zijn amateurloopbaan was daarmee voorbij. Om geld te verdienen, liep hij daarna onder meer races tegen paarden.
Het leven na de sport
Na de oorlog bouwde Owens een bestaan op als spreker en in de public relations. In 1951 werd hij bij een bezoek aan het Olympiastadion in Berlijn als held onthaald. In 1976 kreeg hij van president Ford de Presidential Medal of Freedom, een van de hoogste Amerikaanse onderscheidingen. Owens overleed op 31 maart 1980 in Tucson, op 66-jarige leeftijd. In 1990 kreeg hij postuum de Congressional Gold Medal en in 2012 werd hij opgenomen in de Hall of Fame van de internationale atletiekfederatie. In Berlijn is een straat bij het Olympiastadion naar hem vernoemd, en in 2016 verscheen de film Race over zijn leven.
Nalatenschap
Owens wordt nog altijd gezien als een van de grootste atleten van de twintigste eeuw. De Amerikaanse atletiekbond reikt sinds 1981 jaarlijks de Jesse Owens Award uit aan de beste atleet van het jaar, de hoogste onderscheiding in de Amerikaanse atletiek. Zijn oude universiteit, Ohio State, noemde haar atletiekstadion naar hem. Zijn vier gouden medailles op één Spelen werden in de atletiek pas in 1984 geëvenaard, toen Carl Lewis in Los Angeles precies dezelfde vier onderdelen won.
Lees ook over Emil Zátopek, Paavo Nurmi, Usain Bolt en Ellen van Langen.
Veelgestelde vragen
Hoeveel gouden medailles won Jesse Owens?
Vier, op de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn: 100 meter, 200 meter, verspringen en 4x100 meter estafette.
Weigerde Hitler Jesse Owens de hand te schudden?
Hitler schudde na de eerste dag helemaal geen winnaars meer publiekelijk de hand, nadat het IOC had gezegd dat hij iedereen of niemand moest feliciteren.
Wat was het wereldrecord verspringen van Jesse Owens?
8,13 meter, gesprongen in 1935. Het record bleef 25 jaar staan.
Wanneer overleed Jesse Owens?
Op 31 maart 1980 in Tucson, op 66-jarige leeftijd.
Waar komt de naam Jesse vandaan?
Zijn voornamen waren James Cleveland. Toen hij zich als 'J.C.' voorstelde, verstond een lerares 'Jesse'.
